Khớp gối kêu lục cục khi cử động: Nguyên nhân và cách xử lý

Tình trạng khớp gối phát ra tiếng “lục cục”, “rắc rắc” hoặc “lạo xạo” khi đứng lên, ngồi xuống, co duỗi chân hay leo cầu thang khá phổ biến. Trong nhiều trường hợp, tiếng kêu chỉ là phản ứng sinh lý bình thường và không gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên, nếu khớp gối kêu thường xuyên và đi kèm các triệu chứng như đau nhức, sưng, cứng khớp hoặc hạn chế vận động, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo những vấn đề liên quan đến sụn khớp, sụn chêm, dây chằng hoặc thoái hóa khớp gối. Vậy nguyên nhân nào khiến khớp gối phát ra tiếng kêu và khi nào bạn cần thăm khám? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây. 

Vì sao khớp gối kêu "lục cục" khi cử động?

Khớp gối là một trong những khớp lớn và phải chịu tải trọng đáng kể trong cơ thể. Khớp được cấu tạo từ xương đùi, xương chày, xương bánh chè, sụn khớp, dây chằng và bao hoạt dịch. Các thành phần này phối hợp với nhau để giúp khớp gối vận động linh hoạt và chịu lực trong quá trình di chuyển. Do phải hoạt động thường xuyên, khớp gối có thể phát ra tiếng “lục cục” khi ngồi xổm, đứng dậy đột ngột hoặc leo cầu thang. 

Trong y học, hiện tượng khớp phát ra tiếng kêu khi cử động được gọi là “crepitus”, hay còn gọi là tiếng lạo xạo khớp. Trong nhiều trường hợp, khớp gối phát ra tiếng kêu nhưng không kèm đau nhức là một hiện tượng sinh lý bình thường. Tiếng kêu có thể xuất hiện do sự thay đổi áp suất trong khớp hoặc do gân, dây chằng trượt qua các mấu xương khi khớp vận động. 

Tuy nhiên, nếu tiếng kêu xuất hiện thường xuyên và đi kèm các triệu chứng như đau, sưng hoặc hạn chế vận động, tình trạng này có thể liên quan đến tổn thương bên trong khớp. Khi đó, bạn không nên chủ quan mà cần theo dõi và thăm khám khi cần thiết để xác định nguyên nhân. 

Nguyên nhân nào khiến khớp gối kêu lục cục?

Khớp gối có thể phát ra tiếng “lục cục” hoặc “lụp cụp” do nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số trường hợp chỉ liên quan đến những thay đổi sinh lý bình thường và không gây ảnh hưởng đến khớp. Tuy nhiên, tiếng kêu cũng có thể xuất hiện do tổn thương hoặc bệnh lý tại các cấu trúc bên trong khớp. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp. 

Bọt khí trong dịch khớp vỡ ra

Bên trong khớp gối luôn tồn tại một lớp dịch khớp (hoạt dịch) có vai trò bôi trơn, giúp các đầu xương di chuyển trơn tru và giảm ma sát khi vận động. Trong dịch khớp này có chứa các loại khí hòa tan như oxy, nitơ và carbon dioxide. Khi khớp gối thay đổi tư thế đột ngột, áp suất trong khoang khớp thay đổi khiến các bọt khí nhỏ hình thành và vỡ ra, tạo nên tiếng "lục cục" hoặc "rắc" đặc trưng. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khiến khớp gối kêu mà hoàn toàn không gây hại, tương tự như hiện tượng bẻ khớp ngón tay.

Gân và dây chằng trượt qua mấu xương

Xung quanh khớp gối có nhiều gân và dây chằng bám vào các mấu xương nhô ra. Khi đầu gối co duỗi, những gân này có thể trượt qua lại trên bề mặt xương, tạo ra âm thanh lục cục hoặc cảm giác "bật" nhẹ. Tình trạng này thường gặp ở người vận động viên, người tập thể thao cường độ cao hoặc người có cấu trúc xương bánh chè hơi lệch so với trục khớp.

Sụn khớp bị bào mòn theo thời gian

Sụn khớp đóng vai trò như một lớp đệm êm giúp hai đầu xương không cọ xát trực tiếp vào nhau. Theo thời gian, đặc biệt ở người trên 40 tuổi, lớp sụn này có xu hướng mỏng dần, bề mặt trở nên sần sùi thay vì trơn nhẵn như trước. Khi bề mặt sụn không còn nhẵn mịn, các đầu xương cọ xát vào nhau khi cử động sẽ tạo ra tiếng lạo xạo khớp gối rõ rệt hơn, đặc biệt là khi leo cầu thang, ngồi xổm hoặc đứng lên sau một thời gian ngồi lâu.

Tổn thương sụn chêm

Sụn chêm là hai miếng sụn hình chữ C nằm giữa xương đùi và xương chày, có chức năng phân tán lực và giảm sốc cho khớp gối. Khi sụn chêm bị rách do chấn thương thể thao, xoay gối đột ngột hoặc thoái hóa tự nhiên, các mảnh sụn rách có thể kẹt vào giữa khe khớp khi vận động, gây ra tiếng kêu kèm theo cảm giác kẹt khớp, khó duỗi thẳng chân hoàn toàn.

Viêm khớp và thoái hóa khớp gối

Đây là nhóm nguyên nhân bệnh lý cần được quan tâm nhiều nhất. Thoái hóa khớp gối xảy ra khi sụn khớp bị hư hỏng nghiêm trọng, khiến khoang khớp bị thu hẹp và các gai xương nhỏ hình thành ở rìa khớp. Những gai xương này khi cọ xát vào mô mềm xung quanh trong lúc vận động sẽ tạo ra âm thanh lạo xạo, thường đi kèm với cảm giác cứng khớp vào buổi sáng, sưng nhẹ và đau âm ỉ khi thời tiết thay đổi.

Mất cân bằng cơ và lệch trục khớp

Sự phát triển không đồng đều của các nhóm cơ quanh đầu gối, đặc biệt là cơ tứ đầu đùi và cơ gân kheo, có thể ảnh hưởng đến hướng vận động của xương bánh chè. Khi xương bánh chè bị lệch nhẹ khỏi rãnh trượt tự nhiên, khớp gối có thể phát ra tiếng kêu trong quá trình co duỗi. Tình trạng này cũng có thể làm lực tác động lên bề mặt sụn khớp phân bố không đều và ảnh hưởng đến khả năng vận động của khớp. 

Khớp gối kêu nhưng không đau có đáng lo không?

Đây là câu hỏi được rất nhiều người quan tâm, bởi phần lớn các trường hợp khớp gối kêu lụp cụp mà không kèm theo đau nhức, sưng tấy hay hạn chế vận động thường không phải là dấu hiệu bệnh lý nghiêm trọng. Nếu tiếng kêu chỉ xuất hiện thoáng qua, không lặp lại liên tục và đầu gối vẫn vận động linh hoạt, đây nhiều khả năng là hiện tượng sinh lý bình thường do bọt khí trong dịch khớp hoặc do gân trượt qua mấu xương.

Tuy nhiên, bạn cũng không nên hoàn toàn chủ quan. Một số trường hợp thoái hóa khớp giai đoạn sớm hoặc tổn thương sụn chêm nhẹ có thể chưa gây đau ngay từ đầu, nhưng tiếng kêu là dấu hiệu cảnh báo sớm cho thấy cấu trúc bên trong khớp đang có sự thay đổi. Vì vậy, nếu tình trạng khớp gối kêu diễn ra thường xuyên, kéo dài nhiều tuần hoặc có xu hướng tăng dần về tần suất, việc theo dõi sát và chủ động thăm khám sớm vẫn là điều nên làm để phòng ngừa các biến chứng về sau.

Vì sao khớp gối kêu khi đứng lên ngồi xuống?

Động tác đứng lên, ngồi xuống khiến khớp gối phải chịu lực lớn và vận động trong biên độ tương đối rộng. Khi ngồi xuống, khớp gối gập lại, đồng thời xương bánh chè trượt trong rãnh của xương đùi. Khi đứng lên, trọng lượng cơ thể tiếp tục tạo áp lực lên khớp trong lúc khớp duỗi ra. Vì vậy, tiếng kêu ở đầu gối có thể xuất hiện rõ hơn trong hai động tác này so với một số hoạt động thông thường.

Ở người có cấu trúc khớp khỏe mạnh, tiếng kêu nhẹ và không kèm đau thường không đáng lo ngại. Tuy nhiên, nếu bề mặt sụn khớp có sự thay đổi, sụn chêm bị tổn thương hoặc các nhóm cơ quanh đầu gối hoạt động không cân bằng, tiếng kêu có thể trở nên rõ hơn. Một số người cũng có thể cảm thấy mỏi hoặc đau nhẹ ở vùng trước đầu gối khi thực hiện động tác đứng lên, ngồi xuống nhiều lần.

Ngoài ra, các tư thế như ngồi xổm, ngồi bó gối trong thời gian dài hoặc duy trì tư thế ngồi không phù hợp có thể làm tăng áp lực lên khớp gối. Khi đứng lên sau những tư thế này, bạn có thể nhận thấy tiếng kêu xuất hiện rõ rệt hơn.

Đầu gối co duỗi có tiếng kêu do đâu?

Không chỉ xuất hiện khi đứng lên hoặc ngồi xuống, tiếng kêu ở đầu gối còn có thể xảy ra khi bạn co duỗi chân tại chỗ, tập thể dục, đi bộ hoặc thay đổi tư thế nằm, ngồi. Nguyên nhân thường liên quan đến sự chuyển động của các gân quanh khớp gối. Khi khớp thực hiện động tác co duỗi, gân bánh chè hoặc dải chậu chày có thể trượt qua các mấu xương và tạo ra tiếng “lục cục” hoặc cảm giác bật nhẹ.

Ngoài ra, khi khớp gối liên tục co duỗi trong thời gian ngắn, áp suất bên trong khoang khớp có thể thay đổi và tạo ra tiếng kêu lặp lại. Nếu tiếng kêu không đi kèm đau, sưng hoặc hạn chế vận động, tình trạng này thường mang tính sinh lý và có thể giảm sau khi khớp được nghỉ ngơi.

Tuy nhiên, nếu đầu gối co duỗi phát ra tiếng kêu kèm cảm giác vướng, kẹt hoặc như có vật cản bên trong khớp, bạn nên chú ý hơn. Những triệu chứng này có thể liên quan đến tổn thương sụn chêm hoặc các mảnh sụn bị tổn thương di chuyển trong khoang khớp. Trong trường hợp đó, bạn nên thăm khám chuyên khoa cơ xương khớp để bác sĩ đánh giá tình trạng và chỉ định phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp khi cần thiết.

Lạo xạo khớp gối có phải là dấu hiệu thoái hóa?

Lạo xạo khớp gối là tình trạng khớp phát ra âm thanh rin rít hoặc cọ xát nghe rõ, khác với tiếng "lục cục" bật một tiếng đơn lẻ. Về bản chất, lạo xạo khớp gối thường liên quan trực tiếp đến tình trạng bề mặt sụn khớp không còn nhẵn mịn, hai đầu xương cọ xát vào nhau khi vận động, đây là một trong những dấu hiệu điển hình và thường gặp ở giai đoạn đầu của thoái hóa khớp gối.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp lạo xạo khớp gối đều đồng nghĩa với thoái hóa. Ở người trẻ tuổi, tình trạng này đôi khi chỉ là hậu quả tạm thời của việc ít vận động, ngồi lâu một chỗ hoặc thiếu hụt dịch khớp do uống ít nước. Để phân biệt, bạn nên chú ý các dấu hiệu đi kèm như sau:

• Lạo xạo khớp gối do thoái hóa thường đi kèm cứng khớp vào buổi sáng, đau tăng khi vận động nhiều và giảm khi nghỉ ngơi, có thể sưng nhẹ vùng gối.
• Lạo xạo khớp gối sinh lý thường không kèm đau, không sưng, tự cải thiện khi khớp được vận động nhẹ nhàng và làm nóng trước khi tập luyện.

Nếu nghi ngờ tiếng lạo xạo liên quan đến thoái hóa khớp, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp X quang, siêu âm khớp hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác mức độ tổn thương sụn khớp và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

Khớp gối kêu khi nào cần đi khám?

Không phải mọi trường hợp khớp gối kêu đều cần đến bệnh viện ngay lập tức, nhưng bạn nên chủ động thăm khám chuyên khoa cơ xương khớp khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu dưới đây:

• Khớp gối kêu kèm theo đau nhức. Nếu tiếng kêu xuất hiện cùng lúc với cảm giác đau, dù là đau âm ỉ hay đau nhói, đây là dấu hiệu cho thấy có thể có tổn thương thực thể bên trong khớp cần được kiểm tra.
• Sưng, nóng đỏ vùng khớp gối. Tình trạng sưng viêm đi kèm tiếng kêu có thể liên quan đến viêm khớp, tràn dịch khớp gối hoặc các bệnh lý viêm khác cần điều trị y tế.
• Khớp gối bị kẹt hoặc khó duỗi thẳng. Cảm giác khớp gối như bị mắc kẹt, không thể duỗi thẳng hoàn toàn là dấu hiệu cảnh báo tổn thương sụn chêm hoặc dị vật trong khớp.
• Tiếng kêu ngày càng to và thường xuyên hơn. Nếu tần suất và cường độ của tiếng kêu tăng dần theo thời gian, đây có thể là dấu hiệu thoái hóa khớp đang tiến triển.
• Khớp gối yếu, mất vững khi đi lại. Cảm giác chân run, khớp gối như sắp khuỵu xuống khi đi lại hoặc lên xuống cầu thang cần được thăm khám sớm để loại trừ tổn thương dây chằng.
• Có tiền sử chấn thương đầu gối. Nếu tiếng kêu xuất hiện sau một chấn thương như va đập, xoay gối đột ngột khi chơi thể thao, bạn nên đi khám ngay để kiểm tra dây chằng chéo trước, dây chằng chéo sau và sụn chêm.

Việc thăm khám sớm không chỉ giúp xác định chính xác nguyên nhân khớp gối kêu mà còn giúp phát hiện sớm các bệnh lý thoái hóa khớp, từ đó có hướng can thiệp kịp thời, hạn chế tổn thương lan rộng và duy trì khả năng vận động lâu dài.

Cách hỗ trợ cải thiện tình trạng khớp gối kêu tại nhà

Bên cạnh việc thăm khám khi cần thiết, bạn hoàn toàn có thể áp dụng một số biện pháp đơn giản tại nhà để hỗ trợ cải thiện tình trạng khớp gối kêu và bảo vệ sức khỏe khớp về lâu dài.

Duy trì cân nặng hợp lý

Trọng lượng cơ thể dư thừa là một trong những nguyên nhân hàng đầu làm tăng áp lực lên khớp gối. Mỗi kilôgam cân nặng tăng thêm có thể khiến lực tác động lên khớp gối khi đi lại tăng lên gấp nhiều lần. Vì vậy, duy trì cân nặng ở mức hợp lý là một trong những cách hiệu quả nhất để giảm tải cho khớp gối, hạn chế tình trạng sụn khớp bị bào mòn nhanh.

Tập luyện tăng cường cơ quanh khớp gối

Các bài tập tăng cường sức mạnh cho cơ tứ đầu đùi và cơ gân kheo giúp nâng đỡ khớp gối tốt hơn, giảm áp lực trực tiếp lên sụn khớp và xương bánh chè. Những bài tập nhẹ nhàng như đạp xe, bơi lội, đi bộ trên mặt phẳng hoặc các bài tập giãn cơ đều là lựa chọn phù hợp cho người có khớp gối kêu, đặc biệt nên tránh các động tác ngồi xổm sâu hoặc chạy nhảy mạnh trong giai đoạn khớp đang nhạy cảm.

Khởi động kỹ trước khi vận động

Trước khi tập thể dục hoặc tham gia các hoạt động thể chất, việc khởi động làm nóng khớp gối trong khoảng năm đến mười phút giúp dịch khớp lưu thông tốt hơn, tăng độ trơn của bề mặt sụn và giảm đáng kể tình trạng khớp gối kêu trong quá trình vận động.

Bổ sung dinh dưỡng tốt cho sụn khớp

Chế độ ăn giàu canxi, vitamin D, omega ba và các dưỡng chất hỗ trợ tái tạo sụn khớp như glucosamine, chondroitin có thể góp phần duy trì độ đàn hồi và độ bền của sụn khớp theo thời gian. Uống đủ nước mỗi ngày cũng giúp duy trì lượng dịch khớp cần thiết để bôi trơn khớp gối.

Sử dụng lót giày hoặc dụng cụ hỗ trợ phù hợp

Với những người thường xuyên đi lại, đứng nhiều hoặc có bàn chân bẹt, lệch trục chân, việc sử dụng lót giày và giày dép nâng vòm có thể hỗ trợ phân bổ lực đều hơn trên bàn chân, giảm áp lực dồn lệch lên một bên khớp gối. Lót giày hỗ trợ đúng cách góp phần cải thiện dáng đi, giảm chấn khi bước và gián tiếp hạn chế tình trạng khớp gối kêu do lệch trục vận động, đặc biệt hữu ích với người phải di chuyển nhiều trong ngày.

Tránh các tư thế gây áp lực lên khớp gối

Hạn chế ngồi xổm quá lâu, quỳ gối trực tiếp trên nền cứng hoặc ngồi bắt chéo chân trong thời gian dài là những thói quen nên điều chỉnh để giảm áp lực không cần thiết lên khớp gối, từ đó hạn chế tần suất xuất hiện tiếng kêu khó chịu.

Nghỉ ngơi và phục hồi hợp lý

Khi khớp gối có dấu hiệu mỏi hoặc kêu nhiều sau một ngày vận động, việc nghỉ ngơi, chườm ấm nhẹ nhàng và massage vùng quanh khớp gối sẽ giúp giảm căng cứng cơ, hỗ trợ khớp phục hồi tốt hơn trước khi tiếp tục vận động vào ngày hôm sau.

Câu hỏi thường gặp

1.Khớp gối kêu lụp cụp có phải là dấu hiệu của thoái hóa khớp không?

Không phải lúc nào khớp gối kêu lụp cụp cũng là dấu hiệu thoái hóa khớp. Phần lớn trường hợp là do bọt khí trong dịch khớp vỡ ra hoặc gân trượt qua mấu xương, hoàn toàn vô hại. Thoái hóa khớp chỉ nên được nghĩ đến khi tiếng kêu đi kèm đau, cứng khớp buổi sáng hoặc sưng khớp kéo dài.

2.Đầu gối kêu lụp cụp nhưng không đau có cần điều trị không?

Nếu đầu gối kêu lụp cụp nhưng không đau, không sưng và vận động vẫn linh hoạt bình thường, bạn thường chưa cần điều trị y tế mà chỉ cần theo dõi và áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài nhiều tuần hoặc có xu hướng nặng dần, nên thăm khám để được đánh giá cụ thể.

3.Nên làm gì khi khớp gối kêu kèm theo đau nhức?

Khi khớp gối kêu kèm đau nhức, bạn nên hạn chế các hoạt động gây áp lực mạnh lên khớp, tránh mang vác nặng, chườm ấm hoặc lạnh tùy tình trạng, đồng thời sắp xếp thăm khám bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sớm để được chẩn đoán chính xác nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp, tránh tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài mà không có chỉ định.

4.Lót giày hỗ trợ có giúp giảm áp lực lên khớp gối không?

Lót giày hỗ trợ chỉnh hình được thiết kế phù hợp có thể giúp phân bổ lực đều hơn khi đi đứng, cải thiện tư thế bàn chân và giảm bớt áp lực lệch dồn lên khớp gối, đặc biệt có ích với người có bàn chân bẹt, lệch trục chân hoặc phải đứng đi nhiều trong ngày. Đây là biện pháp hỗ trợ, không thay thế cho việc điều trị y tế khi khớp gối đã có tổn thương thực thể.

5.Bao lâu thì nên đi kiểm tra nếu tình trạng lạo xạo khớp gối kéo dài?

Nếu tình trạng lạo xạo khớp gối kéo dài liên tục trên hai đến ba tuần mà không thuyên giảm, hoặc xuất hiện kèm theo đau, sưng, cứng khớp, bạn nên chủ động đi khám chuyên khoa cơ xương khớp để được kiểm tra và chẩn đoán hình ảnh nếu cần thiết, tránh để tình trạng tiến triển nặng hơn theo thời gian.

Khớp gối kêu lục cục khi cử động là hiện tượng phổ biến mà hầu hết mọi người đều từng trải qua, phần lớn xuất phát từ những nguyên nhân sinh lý bình thường như bọt khí trong dịch khớp hay gân dây chằng trượt qua mấu xương. Tuy nhiên, việc lắng nghe cơ thể, theo dõi các dấu hiệu đi kèm và chủ động chăm sóc khớp gối từ những thói quen nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày, bao gồm cả việc lựa chọn giày dép và lót giày phù hợp, sẽ giúp bạn duy trì sự linh hoạt và thoải mái trong vận động về lâu dài.

Nếu bạn đang tìm kiếm giải pháp hỗ trợ giảm áp lực lên khớp gối từ nền tảng bàn chân, hãy ghé thăm STEPS.VN để trải nghiệm công nghệ quét bàn chân iStep Nova và khám phá các dòng sản phẩm giày dép, lót giày hỗ trợ sức khỏe từ Aetrex, Spenco và Revitalign, được thiết kế riêng để đồng hành cùng đôi chân và khớp gối của bạn trong từng bước di chuyển.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Nếu bạn đang gặp tình trạng khớp gối kêu kèm đau nhức kéo dài, hãy đến cơ sở y tế uy tín để được thăm khám cụ thể.